Soomaalidu waxey tidhaahdaa, "Ciyaari waa galin-dambe," odhaahdanoo marag u ah sida ay caaddifaddu xeerka ciidamada maqsin ugu laheyn iyo in hubsashadu habboon tahay had iyo goorba.

Wani Igga oo ah Afhayeenka Golaha Baarlamaanka koonfurta Suudaan, kana mid ah abbaanduulayaasha lagu tixgeliya goobaha dagaalka, wuxuu yidhi, "In the army, no matter how good the beginning, the end is what counts." Wuxuu markale leeyahay, "Secrecy is the mother of success."

Halheysyadiisan aan soo xigannay, waxaan uga golleennahay inaan laba arrimood diiradda ku saarna: gaaridda guusha iyo qiimaha qeybidda sirta oo labaduba muhiimad gaara u leh guul-ka-gaadhidda goobaha dirirta iyo libin-ku-geeraarka.

Xeeldheerayaasha dagaalkuna waxey yidhaahdaan, "Fulinta fal qarsoodi ah goor iyo goob aan lagaa fileyn, waa furaha ku faanidda libta iyo libinta."

Dhanka sirta iyo ilaalinteeda haddaan tooshka ku ifinna, waxaa caaggan in wax ciidanka calaaqa la leh fagaarayaasha lagaga sheekeeya, tusaale ahaan, saaxiibkaa oo kaala tirsan gaas, guuto, unug ama horin, hadduu ku weydiiya, "Imisaa koofiyadood baa maanta laydiin qeybiyey?" Adna aad intaasaa nala siiyey ugu warcelisa, waxaa halkaa xog muhiim ah ka helay cadawgaaga lagaba yaaba inuu saaxiibkaagan kula hadlaya noqda waaberiga maalinta xigta; sida ay maahmaahdan Ingiriiska ah leedahay, "Your best friend is sometimes your worst enemy." waayo, wuxuu ogaaday caddadka ciidanka.

Waxyaabaha guusha dhalin kara waxaa ka mid ah qodabadan hoose oo ka mid ahaa maqaal aan dhawaan qoray (NIN LAGA ILHELAY LAGA ADKAA) laguna daabacay bogga www.qorahay.com:

"Inkastoonan anigu tababar ciidan marin ilaa iyo maantana aanan aqoon sida qori xabbad looga rida, haddana waxaan akhriyey buugaag badan oo ka hadleysa dhigidda shaxda dagaalka iyo dumidda gulufka ciidan, weerar iyo difaacba.

Waxaan buugaagtaasi ka bartay in marka weerar kugu soo maqan yahay lagu garta madaafiicda xooggan oo barta ciidankaagu jooga lagu burseeya loogana golleeyahay in dabxidh loogu sameeya dagaalyahamiinta soo weerarka ah ee loogu talagalay iney jiidda hore ciidanka dhufeyska kaga jira cagta-mariyaan iyagoo cududdooda ciidan kaashanaya sidaasna ku jabiyaan.

Waxaan kaloon buugaagta ka dhaxlay in xogta sugan eed cadowgaaga ka haaysa ay xabadda ka muhiimsantahay, waayo, haddii aad ciidan weerar ku qaadda adigoon heynin tirada iyo tayada ciidanka aad weerareysa iyo saanaddiisa militari, waxaa loo badiyaa in laguu awoodsheegta. Waxaa xitaa muhiim ah inaad hesha taariikh-dagaaleedka taliyaha ama abbaanduulaha ciidanka aad is-farasaari doontaan si aad ugu xisaabtanta fool-adeyga, feejignaanta iyo ama fuleynimada hoggaamiyaha aad hardanka isku haaysaan.

Waxaa kaloo lagamamaarmaan ah geesinnimada rooraha loo carbiyey inuu xabbaddoo dhuf leh dhinac ilaa dhinac ciidanka u dhaafa-dhuutaaleeya abbaanduulahana u soo tabiya hadba halka uu wax maraya iyo hubinta dhabarjabin dharbaaxa lagu wiiqma keeni karta sidaasna lagu jabi kara.

Waxaa kaloo daruuri ah inuu hoggaamiyahu aqoon fiican u leeyahay ciidankiisa, ogyahayna nin walba iintiisa iyo adeyggiisa - his point of weakness and activeness. Tusaale ahaan rag baa ka faranaxa diyaaradaha-dagaalka duqeyntooda, midna Kaaraha, midna tirada ciidanka ladagaalaya, midna dhawaaqa laarmiga dhiillada colaadda."

Waxaan kaloo buugaagtaasi ka maan-daartay in kalsoonida iyo kasbashada siyaasadda deegaanka ay hanashada helidda guusha halbowle u tahay.

Daacadnimada dagaalyahamiinta u darban dirirta danta dagaalkuna waa daruuri, haddii taasi la waayana, waxaa si fudud loo farasaara karaa dulucda hadalki St Augustine ee uu yidhi, "Without justice, states are robber bands enlarged."

Xaalku siduu doonaba ha ahaadee, gulufyada Islaamka ku wada gabbanaya, Alshabaab iyo Xusbul Islaam, oo kan hore lagu sheega garabka Alqaacida uga howlgala Soomaaliya ciidan ahaan, ayaan ilaa iyo hadda la ogaan karin midka libinta ku labisan doona, waxaasa meesha ka baxay sheegashadii ay ku sheeganayeen iney yihiin "Waardiyayaasha Islaamka ee Geeska Afrika", arrintanoon si hor-dhac ah ugu dhalliilnay maalintey Kismaayo qabsadeen.

Maahmaah guun ah ayna leeyihiin qabiilka Baari ee Baantuuda Koonfurta Suudaan, ayaa oraneysa, "Even if you crown a cat king, rats would still be suspicious." Haddaba, diin kastoo la sheegtaba waxaa waagu ka baryey beenti wadaad-u-ekayaashu isuguna biyashubatay "shilin-doon iyo deegaan-riix daadaheynaya damac-qabiil oo dakad-doon ah dulbalaadhsina ku dhisan."

Kismaayo oo ah goobta lagu jila filimaanta dagaalka Soomaaliya daashaday, hadba kooxdi maroorsatana ay boob, bililiqo iyo banneysiga dhigga shacabka ku cimmaamadata, ayey dadki dhulka lahaa beylaheen.

Kaagaba sii darane, waxey noqdeen kuwa tayogaliya dulucda maahmaahda Soomaaliyeed oo tiraahda, "Lafo geri iyagaa laysku garaacaa."

Isku celcelis haddaan saadaalinnay tirada jannada ka gali doonta dadka deegaanka, waxaa noo soo baxday boqolkiba shan, waayo waxey aqbaleen dulmiga oo uu Ilaah diiday, waxeyna ku ogalaadeen iney ka dhiidhiyi waayeen dhulkooda la boobaya iyo dhiigga dadkooda ee doolku xalaaleystay.

Gunaanadki qormada, waxaad ogaataa inuu dagaalka Kismaayo yahay Dakad-doon ee uusan aheyn Diin Ilaalis, saas darteed dadka dhulkan u dhashay ama haka dhoofaan ama dhidibka ha aastaan, marxabeynta midka horana waa gumoobid iyo gobannimo aasid aragtideyda ii gaarka ah.

Abwaan Maxamed Cabdiqaadir (Stanza).

ayaandhalad5@hotmail.com