Waxaan buugaagtaasi ka bartay in marka weerar kugu soo maqan
yahay lagu garta madaafiicda xooggan oo barta ciidankaagu jooga
lagu burseeya loogana golleeyahay in dabxidh loogu sameeya dagaalyahamiinta
soo weerarka ah ee loogu talagalay iney jiidda hore ciidanka
dhufeyska kaga jira cagta-mariyaan iyagoo cududdooda ciidan
kaashanaya.
Waxaan kaloon buugaagta ka dhaxlay in xogta sugan eed cadowgaaga
ka haaysa ay xabadda ka muhiimsantahay, waayo, haddii aad ciidan
weerar ku qaadda adigoon heynin tirada iyo tayada ciidanka aad
weerareysa iyo saanaddiisa militari, waxaa loo badiyaa in laguu
awoodsheegta. Waxaa xitaa muhiim ah inaad hesha taariikh-dagaaleedka
taliyaha ama abbaanduulaha ciidanka aad is-farasaari doontaan
si aad ugu xisaabtanta fool-adeyga, feejignaanta iyo ama fuleynimada
hoggaamiyaha aad hardanka isku haaysaan.
Waxaa kaloo lagamamaarmaan ah geesinnimada rooraha loo carbiyey
inuu xabbaddoo dhuf leh dhinac ilaa dhinac ciidanka u dhaafa-dhuutaaleeya
abbaanduulahana u soo tabiya hadba halka uu wax maraya iyo hubinta
dhabarjabin dharbaaxa lagu wiiqma keeni karta sidaana lagu jabi
kara.
Waxaa kaloo daruuri ah inuu hoggaamiyahu aqoon fiican u leeyahay
ciidankiisa, ogyahayna nin walba iintiisa iyo adeyggiisa - his
point of weakness and activeness. Tusaale ahaan rag baa ka faranaxa
diyaaradaha-dagaalka duqeyntooda, midna Kaaraha, midna tirada
ciidanka ladagaalaya, midna dhawaaqa laarmiga dhiillada colaadda.
Inkastoo waxa dagaalyahanka ugu adag lagu sheega inuu yahay
dib-u-gurashada uu cadawgiisa ku ijbaara, haddana mooraalku
wuxuu helidda guusha ka ciyaaraa kaalin miiggan.
Walow, ujeeddadeyda aysan aheyn inaan faaqida ama falanqeeya
howl aanan cilmiba u laheyn, haddana, waxaan si tijaabo ah u
ogaaday in haddii laagaa ilhela lagaa kadkaan kara waxaanan
tusaale u soo qaadanayaa dhacda aniga iyo ciidan baleys ah nagu
dhaxmarta nawaaxiga Dhadhaab:
Sanadkii 1994-kii, ayaan anigoo dhigta dugsiga-dhexe ee Dadaab
Boarding Primary School, fasax u aaday magaalada Libooyo; soo
laabadkeygina waxaan soo raacay baabuur nooca Lorry-ga loo yaqaan
ah kaasoo siday rikaab iyo bagaash ayna la socdaan 3 askari
AP - Administration Police ah kuwaasoo ilaalo u ahaa dadka iyo
hantida gaariga saaraan dhuljiifka iyo shuftada oo badnaa awgeed.
Labo waa Madow - from down Kenya, midna waa Soomaali. Labada
madowga ah waxey siteen G3 qoriga loo yaqaan halkan kan Soomaaliga
ahna uu watay badhiduleel - dabajeex. Haddaan Dhadhaab ku soo
dhawnahay, ayaa waxaa qori nagu qabtay nin budhcad ah aniga
ayaana ugu hor-arkay, waxaana askarigi Soomaaliga ahaa oo qayilayey
igulana fadhiyey kabbiinka gaariga ku idhi, "Miyaadan arkeynin
liishka nasaaran?" Askarigi intuu naxay ayuu gudaha baabuurka
ku dhacay qorigiisina halki kaga tagay. Qorigi oo sii dhacaya
ayaan dhaxda ka qabtay kuna qabtay ninki budhcadka ahaa ee shiishka
nagu hayey. Budhcadki oo u qaatay inaan ahay askari kana naxay
silsiladdi qoriga ee hareeraha baabuurka ka qalalac tidhi iyo
Dabajeexa ku foorara ayaa dhirta jeexay cagahana wax ka dayey.
Wixiba afkaa badinayee askarigi oo soo cabsigooyey ayaa igu
yidhi, "I sii qorigeyga." Anna waxaan ku adkeystay
inaanan siineynin anigoo ku eedeeyey inuu qoriga dayacay saas
darteedna uusan xaq u laheyn aanan qoriga ku wareejin doona
taliyaha ciidanka Dhadhaab kuna dacweyn doona.
Haddaam muran isladhaafnay, labadi askari ee kale ayaa isku
dayey iney qoriga iga qaadaan anna asagi iyo ayagiba shiish
baan ku wada qabtay waxaanan ku amray iney labadoodaba qoryaha
sagxadda gaadhiga dhigaan waayo, gudaha hoose ayey fadhiyeen
anna kabbiinka oo ka korreeya ayaan saarnaa. Waxaanan ku hanjabayey
inaan wada gubi doona haddey amarkeyga qaadan waayaan saasna
waxaan kaga ilhelay ilaaladii baabuurka. Wadihi baabuurka iyo
rakaabkana waxaan ugu hanjabay inaan wada basin doona baabuurka
haddey buuqa joojin waayaan. 5 daqiiqa markuu baabuurka ii afduubnaa
aanan ku celcelinayey inuu ninka qoriga leh budhcad iiga cararay
taasoo la micna ah inuu I dilay anna aan dawladda qoriga ku
wareejin doona, ayaan is-idhi, "Ragga aad qoriga ku haysa
waa askar tababar weyna ku dili karaan aadna waad u yartahay
oo wey kaa xoog badan yihiin ee qoriga iska sii ninki lahaa."
Waxaanan siiyey qorigiisi askartina dharbaaxey ila soo laaceen
waxaase ku qeyliyey dadki baabuurka saarnaa oo ku andacooday
inuu askarigu khaladka leeyahay ayna wada dacweyn doonaan haddii
ay isku dayaan iney I jidhdilaan anigoo ku labisnaa dharkeygi
school-ka ayaan anna ku adkeystay inaan dacweyn doona dareyskana
laga wada dhigi doona, maxaayeelay daliilna waan u haystay taliyaha
ciidanka wiilkiisana isku fasal baan aheyn saasaana ku kala
badbaadnay.
Warka gunaanadkiisa, waxaa hubaal ah in Raaskaanbooniyiinta
laga ilhelay aanse laga awoodbadnaan sidaa darteedna ay guuldarradu
ku raacday haddana ay tahay muhiim iney xisaabaabkooda dib ugu
noqdaan. Marka waxaad ogaataa in ilheliddu ay awoodda ka xoogbadan
tahay tusaalaha sare ayaan kaa qancin kara tuhunka.
